Deze week is het 35 jaar geleden dat ten noorden van Warffum een boortoren van de Nederlandse Aardolie Maatschappij, de NAM, door actievoerders werd bezet. Op 25 januari 1977 beklommen vijf actievoerders, waaronder een journalist en een fotograaf van Nieuwe Revu, het bouwwerk, op de grond ondersteund door enkele tientallen actievoerders. Die journalist heette Jan Folkerts en publiceerde eind 2011 een roman over zijn werkzaamheden voor Nieuwe Revu. Op de dag af 35 jaar na de bezetting las hij in de Openbare Bibliotheek in Warffum voor uit zijn boek.

Opslag in Warffum

In de jaren zeventig overwoog het kabinet-Den Uyl (1974-1977) serieus om radioactief afval op te slaan in zoutkoepels in Noord-Nederland. Behalve de Drentse plaatsen Anloo, Schoonloo en Gasselte waren ook de Groningse dorpen Onstwedde en Pieterburen in beeld. De bevolking in Noord-Nederland was fel tegen. Gemeenteraden en Provinciale Staten keerden zich tegen de kabinetsplannen. De anti-atoombeweging floreerde.

Atoomtegenstanders uit Pieterburen vermoedden dat de NAM vanuit een proefboorlocatie in Warffum stiekem onderzoek deed naar de opslagmogelijkheden voor radioactief afval in de zoutkoepels onder Pieterburen, een kilometer of acht westwaarts. De vijf actievoerders klommen met proviand voor een dagenlang verblijf in de 34 meter hoge boortoren, tot stomme verbazing van de NAM-werknemers en de plaatselijke autoriteiten. In het Provinciehuis in Groningen werd een crisiscentrum opgericht onder leiding van Commissaris van de Koningin Toxopeus. Na een bezetting van tien uur in regen en windkracht 9 stapten de actievoerders in een hoogwerker van de Mobiele Eenheid. De actie was ten einde.

Fictie en feiten

In de roman van Folkerts vormt de boortorenbezetting in Warffum maar een klein deel van het verhaal. De huidige gemeentesecretaris van het Friese Littenseradiel beschrijft in zijn debuutroman zijn werkzaamheden voor de linkse familieweekblad Nieuwe Revu, dat in die jaren veel aandacht schonk aan de anti-atoombeweging en niet terugdeinsde voor “participerende journalistiek”. Het boek biedt een goed beeld van de activistische sfeer van de tweede helft van de jaren zeventig. Het leest als een vlotte sleutelroman, waarin in de buurt van Warffum en Pieterburen wel een paar hoofdpersonen “herkend” kunnen worden. Toch is het allesbehalve een historisch verslag. De harde feiten en de fictie lopen door elkaar.

Warffum stond op 25 januari 1977 even in de landelijke belangstelling, zo blijkt ook uit de roman. Het journaal van acht uur opende met de spectaculaire actie en de volgende dag stonden de kranten er vol van. Oud-burgemeester Kloosterboer van Warffum, inmiddels 96 jaar oud, herinnert zich de actie nog als de dag van gisteren. Hij herinnert zich ook het risico, dat de actievoerders liepen. Ze wisten niet dat de NAM bij de boringen heel dicht bij het gas was gekomen. “Als het boorgat niet op tijd zou worden toegedekt was er een gevaar op een zogenaamde blow out, waarbij gas aan het aardoppervlak komt”, aldus Kloosterboer. Dat was de reden dat het crisisteam de actie zo snel mogelijk wilde beëindigen.

Crisiscentrum

In Groningen werd enkele uren na het begin van de actie besloten om de bezetters met een brandspuit uit de boortoren te jagen. Burgemeester Kloosterboer weigerde dat bevel op te volgen. Hij wist dat dat met de kou en de snijdende wind op een smalle, 34 meter hoge toren te gevaarlijk was. Ter plekke werd op zijn initiatief een hoogwerker in elkaar gelast, waarmee de bezetters in de loop van de avond naar beneden werden gehaald.
Toen Kloosterboer ’s avonds bij het crisiscentrum in Groningen verscheen begroette Commissaris van de Koning Toxopeus hem met de woorden “daar is de man die mijn bevel niet heeft opgevolgd”. Kloosterboer antwoordde dat het wél goed was afgelopen, waarop Toxopeus hem feliciteerde en zei dat hij het goed had gedaan.

De boortorenbezetters werden de volgende ochtend vrijgelaten. Dezelfde dag bereikte de NAM het gas op twee kilometer onder Warffum. Volgens Kloosterboer had het slecht kunnen aflopen als dat tijdens de bezetting was gebeurd. De actievoerders waren zich daarvan niet bewust. In de roman komt het niet aan de orde.

Erik de Graaf